بودند از حرف زدنشان نزد خدا شكايت نمىكرد . پس اينكه با پروردگار شنوا و با خبر از حالش مناجات مىكند ، قطعا ناشى از ناراحتى شديدى بوده كه از زنان نامبرده ديده . سوم اينكه آن نيروى قدسى كه يوسف به وسيله عصمت و پاكى خود را در چنين موقع خطيرى حفظ كرد ، مثل يك امر تدريجى بوده كه خداوند آنا فانا به وى افاضه مىفرمود ، زيرا اگر يك امر دفعى مىبود ديگر معنا نداشت در هر گرفتارى و خطرى كه عفت او را تهديد مىكرده به خدا مراجعه نموده از خدا مدد بطلبد . و ديگر اينكه مىبايست در اين گفتار اخيرش مىگفت : « و ان لم تصرف عنى - و اگر تو ( با دادن نيروى عصمت ) كيد ايشان را از من نگردانيده بودى » نه اينكه بگويد « اگر نگردانى » ، گو اينكه اين جمله شرطيه زمانى نيست ، ولى هر چه باشد در هيئتهاى مختلف اشارات مختلفى هست . و لذا مىبينيم خداوند در جمله * ( « فَاسْتَجابَ لَه رَبُّه فَصَرَفَ . . . » ) * دفع شر از يوسف را به صرف جديد و استجابتى جديد نسبت داده . چهارم اينكه اين نيروى قدسى از قبيل علوم و از سنخ معارف بوده ، به دليل اينكه يوسف مىگويد : « اگر مرا نگه ندارى از جاهلان مىشوم » و اگر غير اين بود بايد مىگفت : « از ظالمان مىشوم » هم چنان كه به همسر عزيز همين را گفت كه : « ظالمان رستگار نمىشوند » و يا بايد مىگفت : « از خائنان مىشوم » هم چنان كه به ملك فرمود : « و خدا كيد خيانتكاران را به نتيجه نمىرساند » . حضرت يوسف در نحوه خطاب خود بين آن دو ( عزيز و همسرش ) و بين خداى تعالى فرق قائل شده ، هنگامى كه آن دو را مخاطب قرار داده به خاطر رعايت مقام و منزلتشان از جهت فهم ، ظاهر امر را رعايت كرده و فرموده : « اين عمل ظلم است و ظالمان رستگار نمىشوند » . و « اين كار خيانت است و خدا كيد خائنان را به نتيجه نمىرساند » اما هنگامى كه خداوند را مخاطب قرار داده حقيقت امر را عرض مىكند ، مىفرمايد : « اين عمل جهل است » . و به زودى در چند بحثى كه عنوان مىكنيم - ان شاء اللَّه - حقيقت حال بر خوانندگان گرامى روشن مىگردد . * ( « فَاسْتَجابَ لَه رَبُّه فَصَرَفَ عَنْه كَيْدَهُنَّ إِنَّه هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ » ) * يعنى خداوند مسألت او را كه گفت : « اگر كيد ايشان را از من نگردانى من عنان اختيار از كف مىدهم » مستجاب نمود و كيد ايشان را از او بگردانيد ، چون او شنواى گفته هاى بندگان و داناى به احوال ايشان است .